Nói đến nước Đức chúng ta không hề xa lạ, có lẽ bạn không thể không biết Einstein là ai, không thể không biết Kant, Hegel, Marx, Schopenhauer, Nietzsche, Bach, Haydn, Mozart, Wagner, Beethoven là ai, cũng không thể không biết Porsche, Audi, Volkswagen, BMW, Mercedes-Benz là gì. Những danh nhân và thương hiệu nhà nhà đều biết này đều đến từ Đức, một quốc gia có diện tích không lớn nhưng lại tạo nên thành tích đứng thứ ba thế giới về thực lực kinh tế. Rất nhiều người sẽ hỏi tại sao người Đức lại ưu tú đến thế?

Đáp án có lẽ chỉ đơn giản nằm ở bốn chữ “nghiêm túc, chấp trước”. Nhớ lại Giang Nam Xuân từng nói: “Trên thế giới có hai từ đáng sợ nhất, một là nghiêm túc, hai là chấp trước; người nghiêm túc thay đổi bản thân, người chấp trước thay đổi vận mệnh”. Người Đức đã làm được cả hai điều đáng sợ nhất thế giới này, làm sao có thể không ưu tú cho được? Thế nên, đối với những đứa trẻ cẩu thả, chi bằng hãy bắt đầu kể từ sự nghiêm túc của người Đức.

Sau khi đại sư quốc học Quý Hiến Lâm qua đời, khi đọc lại tác phẩm của ông, tôi đã thấy một đoạn ký ức của tiên sinh Quý Hiến Lâm thời kỳ du học tại Đức:

Mùa đông năm 1944, quân Đồng minh hoàn thành vòng vây sắt đối với Đức, đế quốc Phát xít thứ ba sắp sửa sụp đổ. Toàn bộ nước Đức bao trùm trong bầu không khí tận thế, kinh tế sụp đổ, vật tư khan hiếm tột độ, cuộc sống của người dân rơi vào cảnh khốn đốn trầm trọng.

Đối với dân thường mà nói, thiếu hụt lương thực đã là chuyện nhân mạng quan thiên, tệ hơn nữa là do Đức nằm ở miền trung châu Âu, mùa đông vô cùng giá rét, nếu trong nhà không có đủ nhiên liệu thì căn bản không thể vượt qua mùa đông dài đằng đẵng. Trong tình huống đó, chính quyền các nơi đành phải cho phép người dân lên núi chặt cây.

Bạn có thể tưởng tượng được người Đức vào đêm trước khi đế quốc sụp đổ đã chặt cây như thế nào không? Khi sinh mạng bị đe dọa, mọi người chẳng những không đi cướp bóc, mà trước tiên do nhân viên ngành lâm nghiệp của chính phủ tiến hành tìm kiếm theo kiểu giăng lưới trong rừng sâu tuyết trắng, tìm ra những cây già yếu, bệnh tật, chất lượng kém, đánh dấu lên đó, rồi mới cáo tri dân chúng: Nếu chặt hạ cây không có dấu hiệu sẽ bị xử phạt. Trong mắt một số người, quy định như vậy chẳng khác nào một trò đùa: Quốc gia sắp diệt vong đến nơi rồi, ai đứng ra thi hành xử phạt?

Nước Đức lúc bấy giờ, do Hitler đang giãy chết nên gần như toàn bộ nhân viên công vụ chính phủ đều bị điều động ra tiền tuyến, không thấy cảnh sát, càng không thấy thẩm phán, cả quốc gia gần như tương đương với trạng thái vô chính phủ. Nhưng điều khiến người ta không thể tin nổi là, cho đến khi Thế chiến thứ hai hoàn toàn kết thúc, toàn nước Đức vậy mà không xảy ra bất kỳ vụ cư dân nào vi phạm quy định chặt cây không có dấu hiệu, mỗi một người Đức đều trung thực chấp hành quy định không có bất kỳ lực lượng cưỡng chế nào này.

Đây là câu chuyện mà tiên sinh Quý Hiến Lâm kể trong hồi ký «Mười năm lưu lạc tại Đức». Lúc đó ông đang du học tại Đức, tận mắt chứng kiến cảnh tượng này, nên dù cách biệt hơn năm mươi năm, ông vẫn không khỏi cảm thán về việc đó, nói rằng: “Người Đức có đầy đủ điều kiện để vô chính phủ nhưng lại không hề có hiện tượng vô chính phủ”.

Có lẽ bạn sẽ hỏi, loại sức mạnh nào khiến người Đức trong tình cảnh cực kỳ tồi tệ như thế vẫn có thể biểu hiện ra sự tự luật vượt xa trí tưởng tượng của người bình thường? Đáp án chỉ có hai chữ: Nghiêm túc. Bởi vì nghiêm túc là một loại thói quen, nó thấm sâu vào tận xương tủy, hòa tan vào trong máu thịt của một con người. Chính vì hai chữ này mà dân tộc Đức sau khi trải qua hai cuộc thế chiến mang tính hủy diệt vào đầu và giữa thế kỷ 20, lại trỗi dậy nhanh chóng một cách thần kỳ.

Nếu đứa trẻ vẫn chưa bị thuyết phục bởi sự nghiêm túc của người Đức, bạn có thể kể thêm một câu chuyện khác:

Năm 1984, một nhà máy động cơ diesel ở nước ta đã mời nhà doanh nghiệp nghỉ hưu người Đức tên là Gerich làm xưởng trưởng.

Trong cuộc họp đầu tiên sau khi Gerich nhậm chức, lãnh đạo các bộ phận liên quan của thành phố cũng dự thính. Không có bất kỳ lời khách sáo nào, Gerich đi thẳng vào vấn đề: “Nếu nói chất lượng là sinh mạng của sản phẩm, vậy thì, độ sạch sẽ chính là mấu chốt cho chất lượng và tuổi thọ của xi-lanh”. Nói đoạn, ông ngay trước mặt các vị lãnh đạo, thò tay vào trong xi-lanh đặt trên bàn họp bốc ra một nắm mạt sắt lớn, sắc mặt sắt lại nói: “Cái xi-lanh này là mẫu tôi ngẫu nhiên rút kiểm tại phân xưởng sản xuất trước khi họp. Mời mọi người xem, tôi đã bốc ra được những thứ gì từ bên trong nó! Ở nước Đức chúng tôi, tạp chất trong xi-lanh không được cao hơn 50 miligam, mà dữ liệu tôi nắm được là, tạp chất bình quân trong xi-lanh do quý xưởng sản xuất vậy mà ở mức khoảng 5000 miligam. Thử nghĩ xem, một cái xi-lanh có thể tiện tay bốc ra một nắm mạt sắt thì làm sao tạp chất có thể không vượt chuẩn? Tôi cho rằng đây tuyệt đối không phải vấn đề về quy trình kỹ thuật, mà là vấn đề tinh thần trách nhiệm của người sản xuất và người quản lý, là kết quả của việc làm việc cực kỳ không nghiêm túc”. Những lời này khiến các nhân viên quản lý ngồi trong phòng họp đứng ngồi không yên, lúng túng tột độ.

Nghiêm túc là một loại sức mạnh, lớn có thể khiến một quốc gia hưng thịnh, nhỏ có thể khiến một cá nhân làm gì cũng thuận lợi. Hãy bảo với trẻ rằng một khi hai chữ nghiêm túc cũng thấm sâu vào xương tủy, hòa vào dòng máu của mình, nó sẽ bộc phát ra một loại sức mạnh khiến tất cả mọi người (bao gồm cả chính mình) đều thấy nể sợ —— đó chính là sức mạnh để trỗi dậy thành công giống như nước Đức.

Nếu trẻ vẫn chưa hiểu câu chuyện trên, bạn có thể kể cho trẻ một câu chuyện về đời sống của người Đức:

Một người Trung Quốc và một người Đức mỗi sáng đều có bữa điểm tâm là một cốc sữa và một quả trứng gà. Người Trung Quốc bỏ trứng vào nồi, sau đó ra ngoài rửa mặt hoặc làm việc khác, đợi khi quay lại thì trứng đã chín. Nhưng người Đức sẽ dùng một dụng cụ chuyên dụng vừa vặn chứa được một quả trứng, bên dưới hàn một cái khay, sau đó đổ đầy nước, 1 phút nước sôi, 3 phút thì tắt lửa. Sau khi tắt lửa, tận dụng nhiệt dư để om thêm 3 phút, luộc quả trứng đến trạng thái vừa vặn đạt giá trị dinh dưỡng cao nhất. Tiếp theo dùng nước lạnh ngâm trong 3 phút để vỏ trứng rất dễ bóc. Người Đức cho rằng làm như vậy rất chuẩn mực, tuy nhiên chúng ta lại thường cười họ keo kiệt hoặc cứng nhắc. Thế nhưng họ đã tiết kiệm được 4/5 lượng nước, 2/3 lượng nhiệt, đồng thời còn để quả trứng đạt được giá trị dinh dưỡng tối ưu.

Đó chính là phương pháp để một dân tộc trỗi dậy nhanh chóng —— nghiêm túc. Chỉ cần chúng ta có thể khắc phục sự cẩu thả, học được nửa phần nghiêm túc của người Đức, đứa trẻ hoàn toàn có khả năng trở thành một Einstein tiếp theo hoặc một Beethoven tiếp theo.