Làm được tốt đến đâu hay đến đó, còn tốt hơn là không làm gì.
Trong khi cần đến các chuyên gia ở một số phương diện, bản thân cũng phải cố gắng trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực nào đó, đây chính là ý nghĩa trưởng thành của mỗi thanh thiếu niên.

1. Thay đổi bản thân, hãy thử ngay bây giờ

Ngày xưa, có một bác nông dân mua ba mẫu đất. Một hôm khi đang cày ruộng, bác phát hiện giữa khu đất có một tảng đá khổng lồ. Bác nông dân tìm người bán đất để chất vấn: “Tại sao ông không đào tảng đá này lên?” Người bán mặt đầy vẻ khó xử nói: “Tảng đá lớn quá, tôi sợ khó lòng đào nổi nên cứ chần chừ mãi không ra tay.” Bác nông dân nghe xong, chẳng nói chẳng rằng, cầm xẻng lên đào. Không ngờ, khi bác vừa đào được một góc tảng đá, khẽ bẩy một cái, cả tảng đá đã được nhấc bổng lên. Hóa ra nó chỉ trông có vẻ to lớn mà thôi.

Sau khi nhận nhiệm vụ, bắt đầu thực hiện vào lúc nào mới tốt? Càng sớm càng tốt? Thế vẫn chưa đủ, phải là bắt đầu ngay bây giờ! Có bạn học từng hỏi tôi: “Trước đây em đã lãng phí quá nhiều thời gian, giờ chỉ còn một năm nữa là đến kỳ thi tuyển sinh trung học (đại học) rồi, cho dù bây giờ em làm bạn với thời gian thì cảm giác cũng không kịp nữa. Ôi, giá mà em xem được cuốn sách này sớm hơn thì tốt biết mấy.” Nếu bạn cũng có thắc mắc như vậy, tôi thực sự không còn gì để nói. Tôi xin giới thiệu với các bạn một bộ phim thanh xuân truyền cảm hứng——《Biri Gal》 (Nàng học bá lớp bét).

Xem tựa phim chắc mọi người cũng đoán được phần nào, phim kể về câu chuyện của một học sinh kém. Nhân vật chính Sayaka trước năm lớp 11 suốt ngày sống mơ hồ, chỉ biết chơi bời, thành tích hoàn toàn không thể nhìn nổi, luôn đứng bét lớp. Nhưng đến năm lớp 11, một loạt biến cố xảy ra khiến Sayaka chợt bừng tỉnh. Dưới sự giúp đỡ của thầy giáo ở trung tâm bổ túc, cô đã đặt cho mình một mục tiêu cao vời vợi nhưng vô cùng rõ ràng——thi đỗ vào trường danh tiếng. Các bậc trưởng bối và bạn bè xung quanh sau khi biết quyết định của cô đều kinh ngạc đến ngây người, ngay cả cha cô cũng tỏ vẻ khinh miệt. Thầy giáo chủ nhiệm lớp cô còn tuyên bố: “Nếu em mà đỗ được, thầy sẽ chạy khỏa thân trong trường.” Điều này cũng khó trách, vì trình độ kiến thức của Sayaka lúc đó chỉ tương đương với học sinh lớp 4 tiểu học. Trong mắt bất kỳ ai, muốn dùng một năm rưỡi để đỗ vào trường danh tiếng đúng là chuyện viển vông. Thế nhưng, thái độ của Sayaka rất kiên quyết, cô cắt phăng mái tóc xoăn dài, mặc vào bộ đồ thể thao quê mùa, thực sự bắt đầu nỗ lực. Suốt một năm rưỡi ròng rã, trong vô số lần bị đả kích bởi kết quả thi thử xếp loại E, cô đã từng nghĩ đến việc bỏ cuộc, nhưng cuối cùng cô chọn kiên trì, và kết quả là cô đã thi đỗ vào trường đại học danh tiếng.

Tuy có thành phần nghệ thuật hóa trong đó, nhưng ý nghĩa mà bộ phim muốn truyền tải chính là điều tôi muốn nói: Bắt đầu lúc nào cũng không muộn, quan trọng là bạn phải bắt đầu ngay bây giờ.

Trong phim 《American Dreams in China》 có một câu: “Rơi xuống nước bạn sẽ không chết đuối, ở lỳ trong nước bạn mới chết đuối, bạn chỉ có bơi, không ngừng bơi về phía trước.” Hãy bắt đầu ngay bây giờ, đừng trì hoãn, cũng đừng suy nghĩ quá nhiều. Từ lúc này hãy trân trọng thời gian, dùng mỗi giờ đồng hồ vào những việc có ý nghĩa.

Trong trường hợp bắt đầu muộn, vấn đề không phải là “đến lúc đó có thể làm tốt hay không”, mà là “đến lúc đó làm được tốt đến đâu hay đến đó, còn tốt hơn là không làm gì”. Hiểu được đạo lý này, sau này dù gặp bất kỳ nhiệm vụ nào, đừng bao giờ hỏi lại “khi nào bắt đầu mới tốt”, bởi vì đáp án chỉ có một: Bây giờ!

Nếu bạn muốn thay đổi bản thân, hoặc tình cảnh hiện tại của bạn không khiến bạn hài lòng, vậy thì hãy làm mọi thứ thật đơn giản——chọn ra một việc mà bạn cho là quan trọng nhất, sau đó lập cho mình một thời khóa biểu, đảm bảo trong một tuần hoặc một tháng tới, mỗi ngày dành ít nhất 2 giờ tập trung vào việc này. Nếu bạn có thể tập trung được 3 giờ thì đúng là niềm vui ngoài ý muốn, vì thông thường 2 giờ đã cơ bản đủ rồi. Lúc mới bắt đầu, bạn có thể tham khảo “Phương pháp Pomodoro”. Ví dụ, bạn cần học trong 2 giờ, tức 120 phút, vậy bạn có thể chia thời gian này thành 6 khối, mỗi khối 20 phút. Sau mỗi đơn vị thời gian thì nghỉ ngơi 5 phút, nghĩ cách tự thưởng cho mình một chút, lướt WeChat 5 phút, chơi một ván game điện thoại, nhưng sau 5 phút phải dừng lại để bước vào đơn vị thời gian học tập tiếp theo.

Phương pháp này vô cùng đơn giản nhưng lại cực kỳ hiệu quả, rất nhanh có thể thấy được thành quả, cũng tương đối dễ kiên trì. Hơn nữa sau một thời gian kiên trì, đơn vị thời gian của bạn sẽ ngày càng dài ra. Vì vậy, xin các bạn học hãy dẹp bỏ mọi lo âu, đừng nói: “Ôi, giá mà mình biết sớm hơn thì tốt biết mấy.” Bạn phải nói: “Được, mình sẽ thử ngay bây giờ.” Hối hận, lo âu hay thấp thỏm vì tương lai đều là những việc lãng phí thời gian và chẳng có ích gì, hãy xác định con đường bạn muốn đi, rồi kiên trì vững bước.

2. Đừng làm kẻ lười biếng trong suy nghĩ

Con người là loài duy nhất trên Trái Đất sở hữu thùy trán não bộ to lớn, gặp vấn đề dùng não suy nghĩ một chút đối với con người mà nói gần như là việc dễ như trở bàn tay, vậy mà rất nhiều người lại hay nói câu: “Nghĩ nhiều thế không thấy mệt à?”

Cùng với sự gia tăng của tuổi tác, từ trẻ con trưởng thành thành thiếu niên, năng lực suy nghĩ vấn đề cũng nên tăng trưởng theo, đây là lẽ thường tình, nhưng tại sao lại có tỷ lệ người lười suy nghĩ, không muốn suy nghĩ, sợ suy nghĩ, ghét suy nghĩ cao đến vậy——tỷ lệ này ước tính khiêm tốn cũng không dưới 80%. Hơn nữa, trong 20% còn lại thậm chí có đến 80% thường xuyên suy nghĩ bằng phương pháp sai lầm. Tổng hợp lại, trong toàn nhân loại, người có thể dùng phương thức đơn giản và rõ ràng để nghĩ thông suốt vấn đề gần như chưa đến 4%.

Con người ai cũng có não, để không hay sử dụng, đó là một vấn đề. Có não mà không dùng thì cũng bằng như không có. Nếu dùng, thì dùng thế nào?

Suy nghĩ, hay nói cách khác là tư duy độc lập, thực ra không hề phức tạp. Chẳng qua là sau khi biết được một kết luận từ người khác, bản thân dùng não suy diễn lại một lần, xem quá trình đưa ra kết luận đó có kẽ hở hay chỗ nào bất hợp lý không, đánh giá xem kết luận đó rốt cuộc có đạo lý hay không. Quá trình này không có gì huyền bí, bất kỳ người nào có chỉ số thông minh bình thường đều nên biết làm, lại càng là kỹ năng cơ bản mà bạn đang ngồi trên ghế nhà trường phải nắm vững, bởi bản chất của học tập chính là nắm vững năng lực suy nghĩ.

Khi chúng ta còn nhỏ, cha mẹ giúp con cái đưa ra quyết định; lúc lớn hơn một chút, kết luận của thầy cô ảnh hưởng đến quyết định; cùng với sự trưởng thành, những âm thanh từ thế giới bên ngoài sẽ ngày càng nhiều, trong mọi ngành nghề đều có những người được gọi là chuyên gia và quyền uy. Suy nghĩ tuy không tốn sức nhưng lại thực sự quá phiền toái, để tránh phiền toái, con người ta đẩy việc suy nghĩ cho các chuyên gia. Nhưng vấn đề nhanh chóng nảy sinh, đầu tiên, các chuyên gia đều đúng cả sao? Thứ hai, cùng một vấn đề, ý kiến của vài chuyên gia lại khác nhau, bạn định nghe theo ai? Cuối cùng, bạn chọn được thông tin đúng của chuyên gia đúng, nhưng bạn có thể hiểu đúng những thông tin đó không?

Nhìn từ một góc độ khác, từ chối tư duy độc lập, đem công việc suy nghĩ giao cho người khác không những không tiết kiệm được thời gian, mà trái lại, làm vậy vô cùng lãng phí thời gian——thậm chí lãng phí cả một đời.

Lấy ví dụ, trong quá trình học tập, chúng ta thường nói “học một biết mười” chính là một quá trình tư duy độc lập điển hình. Cùng một bài toán, nghe thầy cô giảng xong, có bạn học sau khi suy nghĩ có thể dựa vào đó giải được mười bài toán khác. Còn bạn học từ chối suy nghĩ, học bài nào chỉ biết bài đó, chẳng mấy chốc đã bị bỏ lại phía sau rất xa. Không suy nghĩ, trông thì có vẻ đỡ việc nhưng lại mất đi hiệu suất, lãng phí nhiều thời gian hơn. Thế nên những bạn học từ chối suy nghĩ kia rõ ràng đang dùng cách mệt mỏi nhất thiên hạ để học tập mà không tự biết.

Chúng ta sống trong một thế giới bất định, lúc nào cũng đối mặt với đủ loại lựa chọn, chuyên gia không phải dùng để mê tín, chuyên gia chỉ là công cụ hỗ trợ chúng ta suy nghĩ và nhận thức thế giới, công cụ chủ yếu luôn là bộ não của bạn. Hơn nữa, trong khi cần đến các chuyên gia ở một số phương diện, bản thân cũng phải cố gắng trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực nào đó, đây chính là ý nghĩa trưởng thành của mỗi thanh thiếu niên.

3. Nâng cao hiệu suất học tập, để có thêm thời gian chơi

Một ngày nọ, thầy giáo chủ nhiệm cầm một ly nước bước vào lớp 12 (2). Kỳ thi đại học chỉ còn lại 120 ngày cuối cùng, thầy nhìn những học sinh đã lộ rõ vẻ mệt mỏi, giơ ly nước lên hỏi: “Các em, các em thấy ly nước này nặng bao nhiêu?”

Câu hỏi này khiến mọi người ngơ ngác nên trả lời không mấy hăng hái, có người nói 200 gam, cũng có người nói 400 gam, đại đa số học sinh đều lười trả lời câu hỏi này, thần kinh của các em đã căng như dây đàn, hoàn toàn không quan tâm đến những việc không liên quan đến thi đại học. Thầy giáo cười nói: “Ly nước này chưa đầy 100 gam, thầy cứ giơ tay như thế này, với thể lực của thầy, một tiếng đồng hồ chắc không vấn đề gì, cùng lắm là mỏi tay. Nhưng nếu thầy giữ tư thế này cả ngày, chắc các em phải gọi xe cấp cứu giúp thầy rồi. Thực ra trọng lượng của ly nước là không đổi, nhưng em cầm càng lâu thì sẽ càng thấy nặng nề. Điều này giống như áp lực thi đại học mà các em đang đối mặt vậy, nếu chúng ta cứ luôn mang áp lực trên người, bất kể thời gian dài ngắn, đến cuối cùng đều sẽ cảm thấy áp lực ngày càng nặng nề đến mức không thể gánh vác nổi. Việc chúng ta phải làm là đặt ly nước này xuống, nghỉ ngơi một chút, đợi thể lực hồi phục rồi mới cầm lại ly nước này, có như vậy chúng ta mới cầm được bền bỉ hơn. Cho nên, các em à, để thi được kết quả tốt, hãy thả lỏng tinh thần, chú ý nghỉ ngơi nhiều hơn nhé.”

Theo tôi biết, có một số bạn học vô cùng cần cù, luôn học tập không ngừng nghỉ, ngoài lúc ngủ ra thì gần như chẳng làm gì khác ngoài việc chú tâm học hành, nhồi nhét kín mít 24 giờ một ngày, thậm chí không tiếc chèn ép cả thời gian ngủ của bản thân. Kiểu cần cù không màng phương pháp, không tính hậu quả này là điều tôi vô cùng phản đối. Trên thế giới này, không có bất kỳ bộ máy nào có thể luôn vận hành với 100% công suất, con người chúng ta lại càng không. Bất kỳ ai cũng không thể luôn đạt hiệu suất 100%, nếu bạn học nào ép buộc bản thân học tập hết công suất, bạn đó sẽ giống như một bộ máy vận hành 100% công suất, do hao tổn quá lớn mà bị hỏng hóc sớm.

Benjamin Franklin là nhà chính trị, nhà vật lý nổi tiếng của Mỹ, đồng thời cũng là nhà xuất bản, thợ in, nhà báo, nhà văn, nhà từ thiện, lại càng là nhà ngoại giao và nhà phát minh lỗi lạc. Tước hiệu của ông nhiều đến mức khiến người ta kinh ngạc, và gần như mọi hạng mục ông tham gia đều thuộc các lĩnh vực hoàn toàn khác nhau. Ông rốt cuộc đã làm điều đó như thế nào? Hoàn thành nhiều công việc cùng lúc như vậy mà mỗi hạng mục đều đạt đến mức xuất chúng, chẳng lẽ ông làm việc 24 giờ một ngày sao?

Hoàn toàn ngược lại. Từ tự truyện của Franklin, chúng ta có thể thấy rõ ràng Franklin quả thực rất cần cù, yêu thích suy nghĩ, nhưng đồng thời ông cũng là một người có sở thích rộng rãi, rất biết tận hưởng cuộc sống. Ngoài những công việc cần thiết, ông dành lượng lớn thời gian vào việc xã giao cũng như sở thích cá nhân. Ông thích cùng bạn bè mở hội đọc sách, thích tụ tập cùng bạn bè trò chuyện trên trời dưới biển. Rất nhiều ý tưởng của ông đều nảy ra từ những buổi trò chuyện thoải mái với bạn bè. Ví dụ, thư viện công cộng ông lập ra năm 25 tuổi, ý định ban đầu chỉ là để bạn bè có thể để những cuốn sách yêu thích lại cùng nhau để chia sẻ. Trong một bản kế hoạch hàng ngày của ông có ghi rõ ràng: Ăn trưa hai giờ, buổi tối nghe nhạc, tiêu khiển hoặc trò chuyện.

Một số học sinh của tôi thường lập ra danh sách nhiệm vụ dài tới vài trang giấy, nhưng rốt cuộc những việc hoàn thành được lại rất ít. Năng lực và hiệu suất của mỗi người đều có một hạn mức nhất định. Khi lập dự toán thời gian, nhất định phải để lại khoảng trống. Một mặt, chúng ta phải dành ra một ít thời gian để xử lý các sự cố bất ngờ mỗi ngày; mặt khác, chúng ta buộc phải dành thời gian nghỉ ngơi, thả lỏng để hồi phục tinh lực, nhằm làm được nhiều việc hơn trong trạng thái tốt. Và điều quan trọng hơn là bộ não thường chỉ nảy sinh nhiều linh cảm khi ở trạng thái thư giãn.

Bộ não con người càng vận động càng thông minh, giấc ngủ tốt có thể giúp bạn duy trì thể lực và trí lực tốt hơn. Các nhà khoa học não bộ cho rằng vận động có quy luật có thể nâng cao năng lực giải quyết vấn đề của con người. Vì vậy, các bạn học nhất định phải đảm bảo vận động thể thao đầy đủ. Các bạn nam mỗi tuần đi đánh bóng rổ một lần, các bạn nữ mỗi tuần đi dạo phố một lần, xem một bộ phim, đều là những sắp xếp rất tốt. Theo quy luật tỷ lệ vàng, nếu một ngày bạn có 10 tiếng đồng hồ có thể quy hoạch, hãy quy hoạch thế này: Dùng khoảng 6.18 tiếng để học tập, và dùng khoảng 3.82 tiếng còn lại để tận hưởng cuộc sống ngoại khóa của mình. Những bạn học sắp đối mặt với kỳ thi lớn càng phải như vậy, càng gần kỳ thi càng cần giữ cái đầu tỉnh táo và thể lực sung mãn, mài gươm trước trận tuy quan trọng, nhưng để bản thân kiệt sức thì gươm không thể nào sáng và bén được.

Chúng ta lại nói về sự tập trung. Năng lực tập trung của mỗi người là khác nhau. Phần trước chúng ta đã nói, chúng ta nên trở thành người kiểm soát bộ não của chính mình. Và sự tập trung chính là thành quả của sự kiểm soát đó.

Các bạn học chắc hẳn tự mình cũng có cảm nhận, xem phim truyền hình, chơi game có thể ngồi im bất động suốt mấy tiếng đồng hồ, thậm chí quên cả ăn uống. Nhưng khi đọc sách làm bài tập thì cứ 10 phút lại phải lướt điện thoại một lần, rất khó giữ sự tập trung. Các bạn không cần vì thế mà quá thất vọng, đây là vấn đề mà đại đa số mọi người đều gặp phải——những kích thích giác quan đơn giản và vui vẻ dễ khiến con người ta tập trung hơn, đồng thời lại có bản năng né tránh những lao động trí óc tương đối phức tạp.

Chúng ta nên vận dụng tâm trí như thế nào để kiểm soát bộ não, nâng cao sự tập trung đây?

Tin tôi đi, thông qua những bài tập nhất định, năng lực kiểm soát của bạn sẽ ngày càng mạnh mẽ. Phương pháp rất đơn giản——ghi chép, xem thử trong một ngày, việc nào là vô vị nhưng vô cùng quan trọng, lại có bao nhiêu việc vô cùng thú vị nhưng chẳng quan trọng chút nào; sau đó tiến thêm một bước là ghi lại thời gian của mỗi lần tập trung. Đừng coi thường loại ghi chép này, nó sẽ giúp bạn khích lệ bản thân từng bước nâng cao, và trong quá trình bạn không ngừng luyện tập có ý thức, bạn sẽ phát hiện sự tập trung của mình ngày càng tốt hơn. Đồng thời, khi sự tập trung của bạn trong một đơn vị thời gian ngày càng dài, hiệu suất học tập của bạn sẽ nâng cao, nếu thời gian bạn dùng vào việc học là chất lượng cao, thì thời gian chơi và nghỉ ngơi tự nhiên có thể sắp xếp được nhiều hơn, món hời chắc chắn có lãi này, bạn nhất định phải thử!

Luyện tập:
1. Mời bạn dùng thời gian một tuần, liên tục ghi chép những việc “vô vị mà quan trọng” mà bản thân đã làm mỗi ngày, và (đánh dấu) thời lượng ước tính ở phía sau.
2. Mời bạn ghi lại cảm nhận sau một tuần vào đây, và liệt kê từng mục những “lợi ích” mà những việc này có thể mang lại, càng rõ ràng cụ thể càng tốt.
Cảm nhận:
Lợi ích: ①
②_____________________________