Một bước tất yếu để đạt được tự do tài phú chính là biết tiêu tiền. Trong nhận thức của người giàu, khi chi tiền vào ba phương diện này, bạn càng tiêu nhiều thì tiền quay trở lại sẽ càng nhiều.

Người giỏi học thì học cái gốc rễ, ấy là thắng; kẻ không giỏi học thì học cái vỏ bên ngoài, tất bại nghi ngờ. Học gốc rễ chính là học tư duy logic của họ. Trong nhận thức của người giàu có một quy tắc thế này: Cho đi càng nhiều, quay về càng nhiều. Nói cách khác, mài dao không làm mất thời gian đốn củi, có những khoản tiền chi ra là để thu về nhiều hơn.

Thứ nhất: Đầu tư cho bản thân, biến mình thành một con dao sắc bén hơn

Lấy một ví dụ, nếu Bill Gates sinh ra trong một gia đình nghèo khó ở châu Phi, từ nhỏ đã phải tất bật chạy vầy kế sinh nhai, hoàn toàn không có thời gian tiếp nhận giáo dục, thì liệu thế giới này có còn một Bill Gates như hiện tại không? Ngược lại, nếu bắt Bill Gates bây giờ ném sang châu Phi, vẫn không cho ông ta một xu dính túi, nhưng tin chắc rằng chẳng bao lâu sau Bill Gates vẫn sẽ lại là Bill Gates. Tại sao? Bởi vì bộ não của ông ở tuổi trưởng thành đã chứa đầy trí tuệ, ông đã được rèn luyện thành một con dao sắc bén, mà con dao này bản thân nó không thay đổi theo bất kỳ biến động ngoại cảnh nào.

Nói trắng ra, đem tiền đầu tư vào chính mình mới là khoản đầu tư an toàn nhất, một xu bỏ ra là một xu lợi nhuận, chỉ cần bạn đủ sắc bén, cuối cùng chắc chắn sẽ đạt được tự do tài phú. Đáng tiếc là đạo lý này nhiều người biết nhưng ít người làm được. Bởi vì phản ứng đầu tiên của họ khi nghe điều này không phải là mình nên làm thế nào, mà là phản bác trước đã: Tôi đi làm mỗi ngày mệt mỏi như vậy, lấy đâu ra tinh lực mà học hành? Hơn nữa học hành có kết quả chậm quá, tôi chỉ muốn giàu sau một đêm thôi. Nếu bạn cũng như vậy thì xin lỗi, tự do tài phú có lẽ thực sự không liên quan gì đến bạn.

Đường phải đi từng bước, núi phải leo từng bậc, tự do tài phú thực sự nhất định cần sự tích lũy của thời gian, mà kẻ không có kiên nhẫn thì rốt cuộc chẳng làm nên trò trống gì. Nếu trước đây bạn từng như thế nhưng giờ muốn thay đổi, thì ngay từ bây giờ, hãy đầu tư cho bộ não của mình, khiến bản thân trở nên thông minh hơn, có sức mạnh hơn. Đối với người bình thường, cái đầu chính là vốn liếng lớn nhất để thực hiện tự do tài phú. Kẻ thiếu hụt kiến thức, trừ phi cả đời dựa dẫm vào cha mẹ hoặc người yêu, nếu không kiếp này tất nghèo. Bạn có thể nhìn những người xung quanh, họ cả đời bận rộn vì tiền, nhìn qua thì có vẻ cần cù nỗ lực, nhưng thực chất là thông qua cái vẻ ngoài nỗ lực đó để trốn tránh sự phấn đấu thực sự.

Nếu họ có thể nhìn rõ hơn một chút, nhìn xa hơn một chút, họ sẽ biết nơi mình cần hạ công phu nhất chính là bộ não và nhận thức của chính mình. Người ta vẫn bảo càng lớn càng trí tuệ, nhưng thực tế không phải vậy, đa số mọi người sống cả đời vẫn cứ u mê, không phân biệt được thị phi, lẫn lộn giữa tốt và xấu, thứ họ dựa vào đều là kinh nghiệm hạn hẹp của bản thân chứ không phải trí tuệ thấu hiểu thế sự. Cho nên, đối với khoản tiền đầu tư vào bộ não, nhất định phải chi, bởi đó là tài sản duy nhất thuộc về bạn mà thời gian không thể mang đi, kẻ khác cũng không thể cướp mất.

Khi tôi còn học đại học, thầy giáo tôi từng nói một câu: “Con người nhất định phải nhìn xa trông rộng, nếu chỉ chăm chăm nhìn vào cái trước mắt mà không đứng ở trên cao để có tầm nhìn, thì cả đời rất khó có cơ hội đổi đời. Người thông minh biết thông qua việc học tập bền bỉ để nâng cấp nhận thức, còn kẻ tầm thường chỉ biết đến những thú vui trước mắt.” Sau khi tốt nghiệp, nhiều việc tôi đã quên, nhiều lời tôi cũng đã quên, duy chỉ có câu nói này là tôi luôn ghi nhớ trong lòng. Sau này cũng chính nhờ câu nói ấy mà tôi mới có được thành tựu như ngày hôm nay.

Vì vậy, nếu bạn thực lòng muốn đạt được tự do tài phú, nhất định phải bắt đầu từ việc đầu tư cho bộ não. Có thể sự kiên trì lúc đầu sẽ rất khó khăn, nhưng chính cái khó đó là một tầng sàng lọc, chỉ những ai kiên trì được mới có thể được vận mệnh chọn trúng, cho phép họ nắm giữ số phận của chính mình.

Thứ hai: Hiếu kính cha mẹ, để cha mẹ trở thành hậu phương an tâm

Về cha mẹ, nhà văn Vương Tiểu Ba từng nói: “Lúc con người ta còn trẻ, cảm thấy đâu đâu cũng là người, chuyện của người khác chính là chuyện của mình. Đến khi trung niên rồi mới thấy trên thế gian này ngoài người thân ra thì chẳng còn gì cả.” Theo năm tháng trưởng thành, tôi quả thực đã bắt đầu có cảm nhận như vậy. Khi còn trẻ, chúng ta luôn cho rằng bạn bè càng nhiều càng tốt, công việc kiếm càng nhiều càng tốt, nhưng cùng với sự lắng đọng của thời gian, thứ trân quý nhất vẫn là người thân, vẫn là tình thân. Bởi vì huyết thống cũng là thứ mà thời gian không thể mang đi.

Trong “Thái Căn Đàm” có một câu: “Người có ơn với ta thì không được quên, nhưng người có oán với ta thì không thể không quên”. Nhiều khi, chúng ta cứ thấy ngay cả ăn mặc ở đi lại của mình còn túng thiếu thì đào đâu ra cách mà hiếu thuận cha mẹ, hoặc cha mẹ luôn bảo họ không thiếu tiền, đừng mang tiền về nhà, nhưng thực tế, hiếu tâm không nằm ở chỗ nhiều hay ít mà ở tấm lòng. 1000 tệ không quan trọng, nhưng việc bạn sẵn lòng cho đi mới là quan trọng. Trong hệ thống logic của tôi, tiền hiếu thuận cha mẹ là khoản bắt buộc phải chi.

Chúng ta đã bàn về vấn đề gia đình gốc ở phía trước, nhiều người đổ lỗi cho cha mẹ về sự nghèo khó của mình, nhưng nếu bạn làm rõ logic của phần đó sẽ biết, cha mẹ cũng có những hạn chế xã hội của riêng họ, việc chúng ta nên làm là nỗ lực thấu hiểu tại sao họ lại làm vậy, rồi trên cơ sở đó mà tha thứ cho họ, hoàn thiện chính mình. Có một bộ phim truyền hình tên là “Gia đình hạnh phúc”, trong đó có người con trai sau khi đi làm muốn đoạn tuyệt quan hệ cha con với người cha, nguyên nhân chỉ vì người cha quá thiếu năng lực, không thể giúp đỡ gì cho sự nghiệp của anh ta. Trong mắt người con này, việc anh ta đỗ trường y, lấy học bổng, rồi từ trợ lý bác sĩ lên bác sĩ chính đều nhờ nỗ lực cá nhân, không liên quan gì đến cha mình. Anh ta cũng vì thế mà rất oán hận cha, cho rằng nếu không phải vì ông chỉ là một ông chủ tiệm mì thì những kẻ kém cỏi hơn anh ta ở bệnh viện sao có thể thăng tiến nhanh hơn anh ta?

Mà đối diện với sự chỉ trích của con trai, người cha hiền lành cả đời chỉ biết câm nín trong đau đớn, thậm chí ông còn rơi nước mắt xin lỗi con vì mình không có năng lực, khiến con phải chịu uất ức. Cảnh phim này thực sự khiến vô số khán giả bật khóc. Khi xem đến đây, tôi vô cùng cảm thán và bất giác nghĩ đến câu nói: Thực ra trên đời này kẻ ôm lòng ác ý lớn nhất với cha mẹ chính là con cái của họ. Đa số cha mẹ đều nỗ lực dành những gì tốt nhất cho con, nhưng có thể con cái lại muốn nhiều hơn, hoặc thứ con cái muốn căn bản không phải là những thứ đó, một tấm lòng trân quý trong sự sai lệch đã gây ra hiểu lầm không thể cứu vãn. Mà ác ý sinh ra từ sự hiểu lầm này tưởng như làm tổn thương cha mẹ, nhưng thực chất nó là thanh kiếm hai lưỡi, cũng sẽ đâm bị thương chính chúng ta.

Sống trong xã hội Đông Á, tình thân là sợi dây liên kết không thể cắt đứt. Đã không thể cắt đứt thì chi bằng hãy nghĩ xem làm sao để kinh doanh tình thân cho tốt, biến nó thành bàn đạp của chính mình. Sự trợ lực này có thể là tiền bạc, tài nguyên, mối quan hệ, cũng có thể là tinh thần. Có thể quan sát thấy những nhà doanh nghiệp lớn thành công trong nước như ông Vương Vĩnh Khánh, ông Quách Đài Minh, ông Cao Thanh Nguyện, ông Thái Hoành Đồ… cơ bản đều là những người chí hiếu. Hãy thử tưởng tượng, nếu mỗi việc bạn làm đều được cha mẹ hết lòng công nhận, liệu bạn có động lực lớn hơn không? Cho nên, chi tiền cho cha mẹ cũng là một cách thu hồi sức mạnh tinh thần, nó sẽ thông qua một phương thức khác để làm mạnh mẽ thêm nội lực của bạn, giúp bạn bước đi kiên định hơn trên con đường tự do tài phú.

Thứ ba: Học cách báo đáp, trồng cho mình một cánh rừng

Có một cuốn sách bán chạy vô cùng nổi tiếng mang tên “Cha giàu Cha nghèo”. Tác giả Robert T. Kiyosaki nói rằng, người cha giàu của ông tin tưởng thép rằng tiền bạc phải cho đi trước thì mới có nhận lại, còn người cha nghèo thì bảo đợi khi nào ông có tiền dư dả nhất định sẽ quyên góp, nhưng cả đời ông chẳng bao giờ có tiền dư. Vì vậy, tốt nhất là ngay từ khi còn trẻ hãy hình thành thói quen, dù khó khăn đến đâu cũng phải trích ra một phần để giúp đỡ người khác.

Đã có lúc tôi cũng giống như mọi người, coi đây là thứ súp gà tâm hồn dùng để lừa người của giới nhà giàu. Sau này vì tò mò, tôi đã thử, mỗi tháng định kỳ quyên góp 100 tệ cho một ngôi trường ở vùng sâu vùng xa. Số tiền không nhiều, một năm mới có 1200 tệ, nhưng rất tinh tế là tâm trạng hay cảm xúc của tôi đã có những thay đổi. Khi tôi gặp bế tắc trong viết lách hay khi tâm trạng xuống dốc, mỗi khi nghĩ đến việc mình đã có năng lực giúp đỡ người khác, trong lòng lại nảy sinh một cảm giác sứ mệnh và trách nhiệm, từ nội tâm sẽ sinh ra một động lực: “Hóa ra mình đã rất giỏi rồi, mình còn có thể giỏi hơn nữa”. Những ý nghĩ kiểu như vậy đã nâng đỡ tôi kiên trì qua nhiều thời điểm mà vốn dĩ tôi đã định bỏ cuộc.

Đương nhiên, đây là ảnh hưởng của việc này lên cá nhân tôi, tôi không thể đảm bảo ai cũng sẽ được khích lệ nhờ giúp đỡ người khác, nhưng tôi nghĩ, làm việc tốt thực chất giống như trồng cây, bạn không biết hạt giống nào sẽ nảy mầm, cũng không biết bao giờ cây sẽ lớn, nhưng bạn biết rằng một ngày nào đó chúng sẽ che mưa chắn gió cho bạn. Nhiều người khi đọc sách hay học hỏi tư duy nhận thức đều mong muốn có một thời gian biểu rõ ràng, hôm nay làm thế này thì ngày mai sẽ ra sao, nhưng thực tế căn bản không tồn tại thứ đó.

Học hỏi nhận thức giống như học võ, sư phụ dẫn dắt qua cửa, tu hành tại cá nhân, nó cần tư chất và cũng cần nỗ lực ngày qua ngày. Hơn nữa lúc bắt đầu bao giờ cũng là lúc tẻ nhạt nhất, bởi vì khi đó bạn không thấy được sự tiến bộ của mình, không có phản hồi rất khó khiến người ta kiên trì, cũng vì thế mà đào thải đại đa số mọi người, cuối cùng chỉ có vài người đại triệt đại ngộ, tu thành chính quả. Nếu ai đó bảo bạn thứ gì có thể thấy kết quả nhanh chóng, bạn trái lại nên cảm thấy cảnh giác, vì điều đó không phù hợp với logic. Chậm mà nhanh, nhanh mà chậm, sự huyền diệu trong đó xứng đáng để chúng ta chiêm nghiệm kỹ lưỡng.

Hiện tại tôi đã hình thành thói quen quyên góp hàng tháng, số tiền cụ thể không tiện nói ra, nhưng sau này tôi tìm thấy một công thức: nếu bạn đang có nợ, hãy quyên góp 2% thu nhập tháng, ví dụ thu nhập 10 triệu thì 2% là 200 ngàn; nếu không có nợ, có thể quyên góp 5%, tương tự thu nhập 10 triệu là 500 ngàn. Nếu bạn thấy quá nhiều, có thể điều chỉnh theo khả năng kinh tế. Bất kể người khác nhìn nhận thế nào, tôi luôn thấy giúp người không liên quan đến việc tiền nhiều hay ít, nó là một thái độ, vừa là giúp người, thực chất cũng là giúp chính mình.

Có một câu chuyện ngụ ngôn kể rằng, có một người nông dân rất giỏi trồng lúa mì, giống lúa của ông năm nào cũng đoạt giải lớn, và năm nào ông cũng rất hào phóng đem tặng miễn phí hạt giống cho các nông dân khác. Có người tò mò hỏi tại sao ông lại rộng rãi thế, không sợ người khác trồng ra giống tốt hơn sao? Người nông dân cười bảo: “Tôi giúp họ thực chất cũng là giúp chính mình. Gió thổi phấn hoa bay khắp nơi, nếu hàng xóm gieo trồng giống kém chất lượng thì trong quá trình thụ phấn, nó cũng sẽ ảnh hưởng đến chất lượng lúa mì của tôi. Tôi muốn trồng ra lúa mì tốt hơn thì chỉ có cách để những người khác cũng trồng tốt được như tôi thôi.”

Điều mà một người nông dân nghĩ ra được, nhiều người học cao hiểu rộng lại không nghĩ tới. Tuyệt đại đa số mọi việc trong đời không phải là trò chơi có tổng bằng không, đôi bên cùng có lợi mới là bản chất. Nhìn về lâu dài, phàm là những gì bạn làm tổn thương người khác cuối cùng sẽ quay lại hại bạn dưới một hình thức nào đó; còn phàm là những gì bạn giúp đỡ người khác, cuối cùng cũng sẽ cứu rỗi chính bạn dưới một hình thức nào đó. Trên con đường tự do tài phú dằng dặc này, hỗ trợ song phương là một nguyên tắc vô cùng quan trọng, khắc ghi điều này trong lòng chắc chắn sẽ giúp bạn đi thuận lợi hơn.

Con người cũng giống như động vật, hoặc là tiến hóa, hoặc là tiêu vong. Tiến hóa là bản năng mạnh mẽ nhất của vũ trụ, cũng là thứ duy nhất vĩnh hằng, nó thúc đẩy vạn vật, và tương tự, tiến hóa không bao giờ là việc của một người mà là hướng đi nỗ lực chung của cả quần thể. Có lúc, có những nơi đi một mình là tốt nhất, nhưng cũng có những lúc, những nơi nhất định phải có một nhóm người mới có thể đi đến cùng. Vì vậy, hãy học hỏi từ những người thông minh, học cách lo liệu trước khi sự việc xảy đến, khi trời chưa mưa hãy gieo cho mình một hạt giống, chờ đợi nó lớn lên thành một cánh rừng!