Một người mẹ kể lại: “Con trai tôi là Tiểu Vũ năm nay 3 tuổi, bình thường rất quy củ. Thế nhưng hễ nhà có khách đến là nó lại phản ứng khác thường, biểu hiện rất nghịch ngợm. Có lúc sẽ vứt đồ chơi lung tung khắp nhà, hoặc chạy qua chạy lại trước mặt khách, thậm chí còn cầm súng chĩa vào khách bắn ‘pằng pằng’ loạn xạ. Mỗi khi như vậy, chúng tôi đều cảm thấy rất lúng túng. Vì có khách tại đó nên chúng tôi cũng không tiện quát mắng con; mà mặc kệ nó thì hành vi đó lại quá đáng giận. Có đôi khi, tôi cảm thấy những hành vi nghịch ngợm, quá đà này của đứa trẻ dường như là cố ý làm ra cho người ta xem. Chúng tôi thực sự không biết phải làm sao nữa.”

Trẻ “hưng phấn khi có khách” là có nguyên nhân
Khi trong nhà có khách đến, có những đứa trẻ biểu hiện đặc biệt hoạt bát, nghịch ngợm, chúng ta gọi hành vi này là “nhân lai phong” (hưng phấn khi có người lạ). Hành vi này đa phần xuất hiện trong khoảng từ 3 đến 6 tuổi, đó là một hiện tượng hưng phấn bất thường của trẻ về mặt tình cảm, biểu hiện gần giống như quấy phá khi có khách đến. Vậy thì, tại sao trẻ lại trở thành “kẻ hưng phấn khi có khách”?

1. Ý thức tự ngã tăng cường
Sau khi trẻ lên 3 tuổi, cùng với sự tăng cường của ý thức tự ngã, trẻ hy vọng có người chú ý đến sự tồn tại của mình, để chứng minh sự tồn tại của bản thân, trẻ đã nghĩ ra cách “quấy nhiễu”. Do kinh nghiệm sống hạn chế, trẻ cho rằng hành vi này có thể thu hút sự coi trọng của người khác, thế là đã áp dụng hình thức biểu hiện không thỏa đáng.

2. Khả năng tự kiểm soát tương đối yếu
Trẻ bước vào thời kỳ nhi đồng, khả năng tự kiểm soát mới bắt đầu phát triển, còn ở trạng thái tương đối yếu, do đó thường không thể khống chế bản thân, dẫn đến hành động mang tính xung động rất lớn, hơn nữa hành vi tự kiểm soát sẽ thay đổi theo tình huống, lúc tốt lúc kém.

3. Nhu cầu giao tiếp của bé không được thỏa mãn
Rất nhiều cha mẹ do bận rộn công việc, bình thường ít khi đưa trẻ ra ngoài chơi đùa, bé chỉ có thể tiếp xúc với người nhà, đồ chơi hoặc tivi, vòng giao tiếp hạn hẹp. Khi trong nhà có khách, chúng sẽ cảm thấy hiếu kỳ, hưng phấn, thấy rằng cuối cùng cũng có người khác chú ý đến mình. Lúc này nếu cha mẹ chỉ mải mê trò chuyện với khách mà không để ý đến bé, bé sẽ cảm thấy mình bị bỏ rơi, thế là có ý thức làm ra một số hành vi lệch chuẩn, muốn dùng cách này để thu hút sự quan tâm của người lớn. Cho dù trong lòng bé biết sẽ vì một số hành vi không đúng mà bị phê bình, nhưng vẫn cảm thấy thỏa mãn.

4. Cha mẹ bình thường quá nuông chiều hoặc quá nghiêm khắc
Một số cha mẹ quá nuông chiều con cái, bất kể yêu cầu của trẻ có hợp lý hay không đều thỏa mãn tất cả, khiến trẻ trở nên ích kỷ, bướng bỉnh, trước mặt khách coi lời cha mẹ như gió thoảng bên tai, quấy rầy vô lý; ngược lại, một số cha mẹ kỳ vọng rất cao vào con cái, quản thúc nghiêm ngặt, từ đó ức chế thiên tính thích chơi đùa của trẻ, mà khi có khách đến, sự chú ý của cha mẹ tập trung nhiều hơn vào khách, trẻ sẽ chớp lấy “cơ hội trời ban” này để thỏa sức giải phóng bản thân, bù đắp cho việc thiếu chơi đùa ngày thường.

5. Khách quá khoan dung và phóng túng
Khi nhà có khách, khách thường sẽ hết sức khen ngợi trẻ hoặc nô đùa cùng trẻ, cho dù trẻ có điểm làm chưa tốt, khách cũng không quá khắt khe với trẻ, rất khoan dung và nét mặt ôn hòa, điều này khiến trẻ càng thêm hưng phấn, thả lỏng, nhiều cử chỉ bình thường không dám làm đều nhân cơ hội này mà làm ra hết.

Trẻ “hưng phấn khi có khách” phải làm sao
Rất nhiều cha mẹ không hiểu tâm lý “hưng phấn khi có khách” của trẻ, khi trẻ biểu hiện hưng phấn quá mức liền cho rằng trẻ đang phá phách lung tung, bèn trách mắng bé không ngoan. Kết quả, đứa trẻ bị phê bình càng khó bình tĩnh lại, diễn biến càng lúc càng dữ dội, cuối cùng dẫn đến việc cha mẹ và khách đều rất lúng túng. Vậy thì, nếu trẻ xuất hiện hiện tượng “hưng phấn khi có khách”, cha mẹ nên giáo dục như thế nào?

1. Tiến hành giáo dục quy phạm lễ nghi
Có đôi khi trẻ thích “hưng phấn khi có khách” là vì không hiểu các quy phạm lễ nghi trong đối nhân xử thế. Vì vậy, cha mẹ bình thường có thể tiến hành bồi dưỡng và giáo dục quy phạm lễ nghi cho trẻ. Ví dụ: sau khi khách vào cửa, phải để trẻ chào hỏi khách trước, rót trà rót nước cho khách; sau đó, để trẻ về phòng mình chơi, cha mẹ trò chuyện với khách; khi khách về, đưa trẻ cùng đi tiễn khách và để trẻ chào tạm biệt khách.
Mỗi lần khách đi rồi, phải đưa ra phản hồi về biểu hiện của trẻ. Trẻ biểu hiện tốt thì phải khen ngợi và khuyến khích kịp thời; trẻ biểu hiện không tốt thì phê bình và một lần nữa nhấn mạnh phương thức hành vi đúng đắn.

2. Tiến hành một số ám thị
Khi khách đến, có thể giới thiệu với khách một chút về tình hình của trẻ, khéo léo khen ngợi và khuyến khích. Ví dụ: “Con nhà tôi là một đứa trẻ rất hiểu chuyện, biết tự chơi nhất đấy” v.v. Khi trẻ vẫn không thể kiềm chế được sự hưng phấn của mình, cha mẹ có thể tiếp tục ám thị: “Cô Lý thích nhất là những đứa trẻ ngoan ngoãn đấy, mau tự đi chơi đi con!”

3. Tôn trọng nhu cầu tâm lý của trẻ
Nếu sau khi khách đến, trẻ xuất hiện hành vi “hưng phấn khi có khách”, cha mẹ phải xử lý bình tĩnh. Đừng phê bình trẻ trước mặt mọi người, có thể để trẻ biểu diễn một tiết mục cho mọi người xem để thỏa mãn ham muốn thể hiện của trẻ. Khi trẻ nhận được lời khen của khách, có thể nói với trẻ: “Bây giờ bố (mẹ) muốn bàn với chú (cô) một số việc của người lớn, con về phòng mình chơi nhé.” Như vậy vừa có thể để đứa trẻ đang hưng phấn nhận được sự quan tâm nhất định, lại vừa để trẻ có sự chuẩn bị tư tưởng thích hợp, rút khỏi trung tâm chú ý trong cuộc trò chuyện của người lớn.

4. Đưa trẻ ra ngoài chơi nhiều hơn
Bình thường cha mẹ nên dành nhiều thời gian hơn để bầu bạn với trẻ, đưa trẻ ra ngoài chơi nhiều hơn, hoặc đi làm khách nhà người khác v.v., để trẻ tiếp xúc với các môi trường khác nhau, từ đó mở rộng tầm mắt của trẻ, như vậy trẻ sẽ không còn cảm giác tươi mới quá mạnh mẽ đối với người lạ nữa.

5. Không quá nuông chiều
Bình thường đối với hành vi của trẻ, đặc biệt là một số hành vi không tốt, không được quá phóng túng, nếu không dễ nuôi dưỡng tâm lý “lấy mình làm trung tâm”, “mình nói là được” của trẻ. Khi cần giáo dục, quản chế thì phải kịp thời giáo dục, ngăn chặn, lâu dần khả năng tự chế của trẻ sẽ được tăng cường.