Con người chỉ sau khi có được cảm giác an toàn cơ bản mới có thể thả lỏng, trải nghiệm nhiều hơn những cảm xúc tốt đẹp như thư thái, vui vẻ, tự tại, hoan hỷ. Nếu không, người ta sẽ phải vật lộn trong nỗi sợ hãi, tiêu tốn năng lượng khổng lồ để tìm kiếm cảm giác an toàn, rất khó có tâm trí và tinh lực để thực sự tận hưởng cuộc sống.
Đối với trẻ nhỏ, cảm giác an toàn đặc biệt quan trọng. Quá trình trưởng thành của trẻ bắt đầu từ khi chưa có năng lực gì, do đó, càng cần một môi trường an toàn để trẻ có thể yên tâm vui chơi và học tập. Cảm giác an toàn này của trẻ bắt nguồn từ sự tin tưởng cơ bản nhất của trẻ đối với thế giới này, trẻ cần xác định rằng “thế giới là nơi có thể dựa vào, người khác là đối tượng có thể tin cậy”, sau đó mới có thể khẳng định “cuộc sống tràn đầy những điều tốt đẹp”, từ đó mới có thể sở hữu tâm thái lành mạnh để sống và trưởng thành tốt hơn. Trước tiên chúng ta hãy xem trường hợp dưới đây.
Có một lần, Lỵ Á và chồng đi du lịch, vì con trai lúc đó mới hai tuổi, mang theo rất bất tiện nên họ đã tạm gửi cậu bé ở nhà ông bà nội, cho đến một tuần sau khi đi du lịch về mới đón con trai lại.
Nào ngờ từ lần đó trở đi, con trai không tài nào nghe nổi việc bị gửi sang nhà ông bà nữa, hễ cứ nói đi nhà ông bà là cậu bé lại gào khóc nói: “Con không đi nhà ông bà đâu, con không muốn rời xa bố mẹ.”
Lỵ Á nghe lời con trai nói mà trong lòng rất khó chịu. Hành vi của họ đã gây ra tổn thương nhất định cho nội tâm đứa trẻ, khiến trẻ mất đi cảm giác an toàn, lầm tưởng rằng bố mẹ không cần mình nữa.
Hơn nữa nghe bà nội kể lại, con trai ở nhà ông bà cũng luôn ủ rũ, những món đồ chơi yêu thích trước đây cũng không chơi nữa, ngày nào cũng hỏi bố mẹ ở đâu.
Từ trường hợp này chúng ta có thể thấy, cậu bé hai tuổi này do “lo âu chia ly”, thiếu hụt cảm giác an toàn nên ở nhà ông bà luôn buồn bã, ngay cả món đồ chơi yêu thích nhất cũng không có tâm trạng để chơi. Có thể thấy, cảm giác an toàn quan trọng nhường nào đối với một đứa trẻ.
Cảm giác an toàn của trẻ đã bắt đầu được xây dựng ngay từ khi mới đến với thế giới này, tuổi càng nhỏ thì trạng thái cảm giác an toàn càng quan trọng, ảnh hưởng đối với cuộc đời con người càng lớn. Mà nguồn gốc quan trọng nhất của cảm giác an toàn ở trẻ chính là bố mẹ bên cạnh, thái độ của bố mẹ đối với trẻ cũng như trạng thái an toàn của chính bản thân bố mẹ sẽ gây ra ảnh hưởng trọng yếu đến trẻ. Vậy, muốn trẻ có được cảm giác an toàn, bố mẹ phải làm thế nào?
1. Tạo dựng môi trường gia đình ấm áp
Trong cuộc sống chúng ta không khó để phát hiện ra rằng, những đứa trẻ lớn lên trong gia đình ấm áp hòa thuận thường rạng rỡ, cởi mở và có cảm giác an toàn hơn; ngược lại, trẻ lớn lên trong gia đình không hòa thuận thường biểu hiện nhút nhát, nội tâm, thiếu hụt cảm giác an toàn. Có thể thấy, việc tạo dựng một môi trường gia đình ấm áp có tác dụng rất quan trọng đối với sự trưởng thành lành mạnh của trẻ.
2. Dành cho trẻ nhiều sự khích lệ và khẳng định
Trong cuộc sống, bố mẹ đừng luôn dùng ánh mắt xét nét để nhìn nhận biểu hiện của trẻ, mà hãy trân trọng biểu hiện của con nhiều hơn, khẳng định những điểm con làm tốt, ủng hộ những việc con muốn làm. Ngay cả khi trẻ làm sai, cũng đừng luôn đả kích và phê bình trẻ, ví dụ: nói “con mà còn không nghe lời là mẹ không yêu con nữa đâu”, những lời như vậy không có bất kỳ ý nghĩa giáo dục nào, ngược lại còn làm tổn thương nội tâm trẻ, hơn nữa lại mang đậm tính đe dọa, trẻ ngoài cảm thấy buồn bã thì không thể rút ra được bài học gì từ đó. Ví dụ, phương pháp giáo dục của người mẹ trong trường hợp dưới đây là không đúng.
Con trai Tiểu Đông của tôi chẳng nghe lời chút nào! Tuy nhiên, gần đây tôi đã tìm ra một cách: Nếu nó không nghe lời, tôi sẽ nói là không cần nó nữa! Nó thực sự rất sợ. Lần trước, chúng tôi cùng đi khu vui chơi trẻ em, nó cứ lỳ ra không chịu rời đi, tôi liền nói nếu không đi nữa thì không cần nó nữa, sau đó tôi quay đầu bước đi không nhìn lại, nó vừa khóc vừa lủi thủi đi theo tôi suốt dọc đường. Nhưng mỗi lần như vậy xong, nó đều khóc rất lâu, rất khó dỗ dành.
Những lời người mẹ trong trường hợp này nói với trẻ sẽ khiến trẻ có cảm giác bị bỏ rơi. Những đứa trẻ nhạy cảm hơn còn có thể lo âu về hoàn cảnh của mình, tiêu tốn rất nhiều tâm sức để chứng minh liệu bố mẹ có yêu mình không nhằm xác nhận xem bản thân có an toàn hay không.
3. Dành cho trẻ sự đồng hành đầy đủ
Sự đồng hành của bố mẹ đối với trẻ rất quan trọng, vì vậy, nhiều bố mẹ có điều kiện cho phép, đặc biệt là các bà mẹ đều chọn ở nhà bầu bạn với con cho đến khi con đi mẫu giáo. Làm một bậc phụ huynh không rời mắt trong vài năm đầu đời của trẻ, đặt nền móng vững chắc cho cảm giác an toàn của trẻ, đây đương nhiên là trạng thái lý tưởng nhất.
Tuy nhiên, không thể đồng hành toàn thời gian với trẻ cũng không có nghĩa là quan hệ cha mẹ – con cái sẽ kém đi nhiều, cảm giác an toàn không đồng nghĩa với việc phải có mặt mọi lúc mọi nơi. Một nhà giáo dục trẻ em nổi tiếng người Anh từng đề cập rằng, bố mẹ hoàn toàn không cần phải cảm thấy bất an vì công việc bận rộn không bên cạnh được con, mà có thể dành cho trẻ sự đồng hành vào những khoảng thời gian cố định.
Cha mẹ nên biết
Nghiên cứu tâm lý học phát hiện rằng, những đứa trẻ thiếu hụt cảm giác an toàn trong lòng thường có tính tấn công rất mạnh. Do đó, bố mẹ có trách nhiệm cho trẻ đủ cảm giác an toàn, giảm bớt tâm lý và hành vi nghịch phản, để trẻ trưởng thành khỏe mạnh và vui vẻ.